Twee mensen met aanhoudende rugpijn krijgen van hun fysiotherapeut dezelfde opdracht: tien keer rustig vooroverbuigen en weer rechtop komen.
De beweging is hetzelfde. Het aantal herhalingen ook. Toch kan wat er tijdens die oefening gebeurt, totaal verschillend zijn.
Dezelfde beweging, een andere ervaring
Peter (52) heeft al ruim een jaar rugpijn. Hij heeft gehoord dat zijn tussenwervelschijven versleten zijn en dat hij zijn rug sterker moet maken.
Tijdens het oefenen let hij voortdurend op zijn rug. Hij beweegt voorzichtig, spant zijn spieren aan en controleert of hij pijn voelt. Bij iedere herhaling vraagt hij zich af of hij zijn rug misschien verder beschadigt.
Wanneer hij na afloop meer pijn ervaart, ziet hij dat als bevestiging dat zijn rug kwetsbaar is.
Hij heeft tien keer gebogen, maar mogelijk ook tien keer geoefend in voorzichtigheid, controle en wantrouwen tegenover zijn lichaam.
Marieke (49) heeft vergelijkbare rugklachten. Ook zij buigt tien keer voorover.
Maar haar aandacht is anders gericht. Ze onderzoekt hoe ze kan bewegen. Ze varieert in snelheid en bewegingsuitslag, merkt op wat er gebeurt en ontdekt dat haar rug meer mogelijkheden heeft dan ze dacht.
Soms voelt ze pijn, soms nauwelijks. Ze ervaart dat de beweging niet steeds hetzelfde verloopt en dat ze invloed heeft op hoe ze beweegt.
Ook zij heeft tien keer gebogen. Maar zij heeft mogelijk geoefend in nieuwsgierigheid, variatie en vertrouwen.
Wat oefenen we eigenlijk?
Traditioneel worden oefeningen vaak beschreven in termen van spierkracht, mobiliteit, coördinatie of belastbaarheid.
Dat zijn belangrijke lichamelijke functies. Maar tijdens het oefenen gebeurt meer.
We nemen ons lichaam waar, reageren op sensaties, hebben verwachtingen en geven betekenis aan wat we ervaren. Eerdere ervaringen beïnvloeden hoe we bewegen, terwijl nieuwe ervaringen onze verwachtingen kunnen veranderen.
Vanuit het PijnDrijversModel kijken we daarom niet alleen naar de beweging, maar ook naar de processen die ermee samenhangen.
- D1 – Somatisch: Welke lichamelijke belasting vindt plaats en hoe reageert het lichaam daarop?
- D5 – Gedrag: Wordt vermijding, controle en bescherming versterkt, of ontstaat er meer gedragsflexibiliteit?
- D6 – Belichaming: Hoe ervaart iemand zijn lichaam tijdens de beweging? Als kwetsbaar, onbetrouwbaar en bedreigend, of als een lichaam waarmee je kunt handelen, ontdekken en deelnemen?
Deze processen beïnvloeden elkaar voortdurend.
De oefening is niet de interventie
Althans, niet de volledige interventie. Een oefening krijgt betekenis binnen de context waarin zij wordt uitgevoerd.
Neem opnieuw het vooroverbuigen.
Wanneer de therapeut zegt: 'Doe voorzichtig, houd je rug goed onder controle en stop als je iets voelt', kan dat bij sommige patiënten de verwachting versterken dat bewegen gevaarlijk is.
Maar wanneer de therapeut zegt: 'Zullen we eens onderzoeken op hoeveel verschillende manieren je kunt buigen en wat je daarbij opmerkt?', ontstaat mogelijk een heel andere ervaring.
Het gaat niet simpelweg om positieve of negatieve instructies. Soms is voorzichtigheid noodzakelijk en soms is het verstandig om de belasting tijdelijk te beperken.
De vraag is vooral: welk proces willen we met deze beweging beïnvloeden?
Van bewegen als opdracht naar bewegen als ervaring
Binnen de GRANDE-benadering kan oefenen verschillende doelen dienen. Soms willen we spierkracht opbouwen. Soms lichamelijke belastbaarheid vergroten. Maar op andere momenten willen we vooral nieuwe ervaringen mogelijk maken. Bijvoorbeeld ervaren dat een beweging die iemand al maanden vermijdt toch uitvoerbaar is. Dat pijn niet automatisch schade betekent. Of dat het lichaam zich gemakkelijker beweegt wanneer de aandacht niet voortdurend op mogelijke problemen is gericht.
Daarvoor hoeft een oefening niet ingewikkeld te zijn.
Een voorwerp oprapen. Een kopje koffie inschenken. Opstaan uit een stoel. Een jas aantrekken.
Alledaagse handelingen kunnen waardevolle mogelijkheden bieden om te ontdekken hoe verwachtingen, aandacht, lichamelijke sensaties en gedrag elkaar beïnvloeden.
En misschien is de wandeling naar de winkel voor iemand wel een veel betekenisvollere oefening dan tien herhalingen in de behandelkamer.
Niet alleen vragen hoeveel, maar ook wat iemand oefent
Wanneer iemand tien keer vooroverbuigt, kunnen we tellen hoeveel herhalingen zijn uitgevoerd, hoeveel graden iemand beweegt en hoeveel pijn daarbij wordt ervaren.
Maar daarmee weten we nog niet wat iemand heeft geleerd.
Heeft de oefening het vertrouwen vergroot? Heeft iemand nieuwe bewegingsmogelijkheden ontdekt? Of is het bestaande beeld van een kwetsbare rug juist bevestigd?
De antwoorden kunnen bepalend zijn voor wat er buiten de behandelkamer verandert.
Binnen het PijnDrijversModel gaat het daarom niet alleen om de vraag welke oefening we aanbieden, maar vooral om welke processen we ermee in beweging zetten.
'We oefenen niet alleen bewegingen. We oefenen ook verwachtingen, aandacht, vertrouwen en de manier waarop we ons lichaam ervaren.'